არ არის აკრილამიდი და რატომ არ კონტროლდება სურსათში მისი შემცველეობა საქართველოში

საქართველოს სტრატეგიული კვლევებისა და განავითარების ცენტრის მიერ კვლევის (მონიტორინგის შედეგების)  პრეზენტაცია შედგა. კვლევა ეხებოდა პურისა და ზეთის უვნებლობის სახელმწიფო კონტროლის მექანიზმებს საქართველოში თუ რამდენად აკონტროლებს სახელმწიფო პურისა და ზეთის უვნებლობას  და რეალურად როგორ ხდება პრაქტიკაში არსებული მექანიზმების გამოყენება:

“ძირითადად  შეგვიძლია გამოვყოთ ის რომ,  სამწუხაროდ  რისკის სათანადო  შეფასებებს ვერ ეყრდნობა სახელმწიფო კონტროლი და აქედან გამომდინარე კონტროლსაც შეიძლება ვივარაუდოდ ხარვეზები გააჩნია თუ რეალურად ვერ შეისწავლე ყოველდღიურად რა რისკებია,  ახალი რა საფრთხეები წარმოიშვება, რეალური საფრთხეების გამოკონტროლება შეუძლებელია, რაც  არ უნდა  ბევრი საწარმო შეამოწმო.

ლაბორატორიების მხრივაც არის გამოწვევა, სექტორი განვითარდა ბოლო წლების მანძილზე, მაგრამ  გამოწვევებია ამ მიმართულებით.

კანონმდებლობის კუთხით არის უკუსვლა,  იქედან გამომდინარე რომ საფრთხის ანალიზისა და კრიტიკული საკონტროლო წერტილების სისტემის სავალდებულობა გაუქმდა მთელი რიგი საწარმოებისთვის, რაც ნამდვილად უკან გადადგმული ნაბიჯია,  მიუხედავად იმისა საწარმო მცირეა თუ დიდია ეს (ჰასპი) საუკეთესო მსოფლიო პრაქტიკაა. ეს გარკვეული გამონაკლისი სფეროებისა ყველგან უნდა იყოს დანერგილი.

ჰასპის სტანდარტი  მიიჩნევა რომ თანამედროვე სურსათის უვნებლობის საფუძველია თუ ქვეყანას უნდა რომ სურსათის უვნებლობა იყოს მაღალ დონეზე დაცული,  მაშინ ქვეყანაში ჰასპის სტანდარტი უნდა იყოს სავალდებულოდ დანერგილი და ყველა ტიპის საწარმოსთვის ( გარკვეული  გამონაკლისების გარდა, რომელიც ასვე არის საერტაშორიოდ აღიარებული უნდა ეხებოდეს).

რამდენად უვნებელია პურ- ფუნთუშეული რომელსაც მოვიხმართ? – რთულია ამის თქმა კონკრეტული დარღვევები, ჩვენ რაც გამოვიკვლიეთ და სახელწიფო,  რასაც იკვლევს დიდი დარღვევები არ არის გამოვლენიული, მაგრამ ეს იმას არ ნიშნავს რომ დარღვევები არ არის,  იმიტომ რომ არის მთელი რიგი პარამეტრების, რომლებზეც კვლევები საერთოდ არ ტარდება  და გარდა ამისა,  როდესაც რისკების  სათანადო შეფასებას არ ეფუძნება სახელმწიფო უვნებლობის კონტოლი, იქ გარანტირებულად ვერ ვიტყვით რომ უვნებელია ესა თუ ის პროდუქცია. იგივე მდგომარეობაა ზეთთან დაკავშირებითაც.

არ არის დადგენილი აკრილამიდის სტანდარტი. აკრილამიდი არის ერთ-ერთი დამაბინძურებელი, რომელიც წარმოიშვება  ნახშირწყლის მაღალი შემცველობის სურსათის მაღალ ტემპერატურაზე  მომზადების დროს, ძირითადი საფრთხე მომდინარეობს შემწვარი კარტოფილის პროდუქტებიდან, შემდეგ მოდის უკვე პური და სხვა სახის პროდუქტები. აკრილამიდი მიჩნეულია კარცენოგენულ ნივთიერებად.  ჯერ კიდევ 2018 წელს ჩაატარა თავად სახელმწიფო უწყებამ კვლება, სამეცნიერო კვლევითმა ცენტრმა  და  რეკომენაციით მიმართა სოფლის მეურნეობის სამინისტროს, რომ აკრილამიდის ნორმა განსაზღვრულიყო, გარკვეული სამუშოაბი ჩატარდა , მაგრამ  საბოლოო შედეგამდე ეს ვერ მივიდა.

ევროკავშირში კი 2024 წელს აკრილამიდი იყო  დადგენილი ერთ-ერთი მთავარ  დამაბინძურებლად ამ ტიპის პროდუქციაში როგორიცაა პურ-ფუნთუშეული, ბურღულეული და  ა.შ

მნიშვნელოვანია რომ ნორმაც არსებობდეს საქართველოში  და  კონტროლსაც ექვემდებარებოდეს.

არის ისეთი საფრთხეები სურსათში , რომლიც ერთბაშად ადამიანს არ წამლავს , მაგრამ ნელ-ნელა გროვდება ორგანიზმში და  სხვადასხვა დაავადებებს იწვევს. შემდეგ ვერც გაიგებთ თუ კონკრეტულად რამ გამოიწვია ესა თუ ის დაავადება  და  სამწუხაროდ  სურსათის გარდა ჩვენ უამრავ ისეთ პროდუქტს და ნივთს მოვიხმართ, რომელიც არ ექვემდებარება არანაირ კონტროლს და არანაირ  ნორმირებას”- ვახტანგ კობალაძე საქართველოს სტრატეგიული კვლევებისა და განვითარების ცენტრის მომხმარებლის უფლებების დაცვის პროგრამის ხელმძღვანელი