მზით დამწვრობა და ნამზეური მნიშვნელოვნად ზრდის კანის კიბოს განვითარების რისკს, მათ შორის ისეთი აგრესიული ფორმისას, როგორიცაა მელანომა. ასევე მზის ზემოქმედებისგან კანი ადრე ბერდება: ის ნაკლებად ელასტიკური ხდება, ჩნდება ნაოჭები. მაგალითად, ადამიანებს, რომლებსაც ღია ფერის კანი აქვთ და მზეზე დიდ დროს ატარებენ, ეს უკვე 40 წლისთვის ემართებათ.
აირჩიეთ მზისგან დამცავი საშუალება
მზისგან დამცავი საშუალება კანის კიბოს განვითარებისა და მისი ვადამდელი დაბერების წინააღმდეგ პროფილაქტიკის მნიშვნელოვანი ნაწილია. სწორი არჩევნის გაკეთებისათვის გასათვალისწინებელია რამდენიმე ფაქტორი:
SPF
ეს მზისგან დამცავი ფაქტორია. SPF 15 ბლოკავს B ჯგუფის ულტრაიისფერი სხივების 93%-ს, SPF 30 – 97%-ს. ამერიკის დერმატოლოგიის აკადემიის რჩევაა დამცავ საშუალებად არანაკლებ SPF 30-ის გამოყენება, ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის, ასევე დიდი ბრიტანეთის ჯანდაცვის სამსახურის – არანაკლებ SPF 15. თუმცა უფრო ძლიერი დაცვა უპირობოდ ესაჭიროებათ ღია ფერის კანის მქონე ადამიანებს, ასევე მათ, ვინც ქუჩაში დიდ დროს ატარებს.
ფართო სპექტრის დაცვა
რადგან SPF მიუთითებს მხოლოდ B ჯგუფის ულტრაიისფერი სხივებისაგან (UVB) დაცვაზე, რომლებიც დამწვრობას იწვევს, უნდა დარწმუნდეთ, რომ მზისგან დამცავი საშუალება არც A ჯგუფის სხივებს (UVA) ატარებს, რომლებიც კანის დაბერებას იწვევს. თუ შეფუთვას აწერია, რომ ეს არის ფართო სპექტრის დაცვა, ესე იგი ეს ის არის, რაც გჭირდებათ.
შემადგენლობა
ადამიანების უმრავლესობისათვის ეს ყველაზე მნიშვნელოვანი პუნქტი არ არის: მზისგან დამცავი საშუალებების მთავარი კომპონენტები თავის საქმეს მეტ-ნაკლებად ერთნაირად უმკლავდება. არსებობს ორგანული ფილტრები (მაგალითად, ოქტინოკსატი, ავობენზონი) – ისინი ულტრაიისფერ სხივებს სითბოდ გარდაქმნიან და კანში არ ატარებენ. არაორგანული ფილტრები (თუთიის ოქსიდი, ტიტანის ოქსიდი) ულტრაიისფერ სხივებს ირეკლავენ და ფანტავენ. ასეთი ნივთიერებები იშვიათად აღიზიანებს კანს. მაგრამ თუ ნაწილაკები მსხვილია, კანზე იქნება თეთრი აპკი. თუმცა, თანამედროვე კრემებში ხშირად უფრო წვრილ ნაწილაკებს იყენებენ.
რაც შეეხება ამ საშუალებებზე ნეგატიურ რეაქციას, ყველაზე ხშირად კონტაქტურ დერმატიტს (ანთება გარკვეულ ნივთიერებასთან კონტაქტის გამო) იწვევს ოქსიბენზონი, თუმცა მასთან დაკავშირებული რისკიც მცირეა.
ბავშვებისთვის რეკომენდებულია ზეთოვანი საშუალებების არჩევა არაორგანული ფილტრებით.
მზისგან დამცავი საშუალებების შემადგენლობაში ვიტამინებს შეგიძლიათ ყურადღება არ მიაქციოთ.
წყალგამძლეობა
სამწუხაროდ, იმ შემთხვევაშიც, თუ შეფუთვაზე წერია, რომ კრემი წყალგამძლეა, ეს არ ნიშნავს იმას, რომ ბანაობის შემდეგ ის კანზე თავდაპირველი მოცულობით დარჩება – სინამდვილეში, კრემი ხელახლა უნდა წაისვათ.
სახეობა
წყლის საფუძველზე შექმნილი კრემები ბევრად სასიამოვნოა გამოყენებისას, ვიდრე ზეთოვანი კრემები. სპრეის და კრემს შორის არჩევნის გაკეთება ინდივიდუალური საქმეა, მაგრამ სპრეის თანაბრად წასმა რთულია, ამასთან, არსებობს მისი შესუნთქვის რისკი.
მზისგან დამცავი საშუალება თანაბრად წაისვით
როდის. იმის გასაგებად, გჭირდებათ თუ არა კონკრეტულ დღეს მზისგან დაცვა, ყურადღება მიაქციეთ ულტრაიისფერ-ინდექსს (ულტრაიისფერი გამოსხივების დონის მაჩვენებელი). მისი მოძებნა ამინდის აპლიკაციებში შეიძლება. ის საკმაოდ მაღალია ხოლმე ღრუბლიან ამინდშიც და შედარებით დაბალი ტემპერატურის დროსაც, ამიტომ პირადი შეგრძნებებით ნუ იხელმძღვანელებთ. მზისგან დამცავი საშუალება უნდა წაისვათ მაშინ, როდესაც უი-ინდექსი – 3 ან მეტია. სპეციალისტების თქმით, თუ ადამიანს კანის კიბოს განვითარების რისკი მაღალი არ აქვს, მას არაფერი მოუვა თუ 15 წუთის განმავლობაში ივლის ქუჩაში მზისგან დამცავი საშუალების გარეშე 3 იუ-ინდექსის პირობებშიც. მაგრამ არიან ადამიანები, რომელთა კანზეც თებერვალში მზის პირველი გამოჩენისთანავე პიგმენტური ლაქები ჩნდება და მათ კანის დაცვა უპირობოდ სჭირდებათ.
მზისგან დამცავი საშუალება უნდა წაისვათ სახლიდან გასვლამდე 15-30 წუთით ადრე. მისი განახლება აუცილებელია ყოველ ორ საათში ერთხელ, ხანგრძლივი ბანაობის შემდეგ, თუ თქვენ ლოგინში წევხართ, ასევე კანის პირსახოცით გამშრალების შემდეგ.
რამდენი. ბევრი. ჩვეულებრივ ადამიანები საჭირო რაოდენობაზე 2-4-ჯერ ნაკლებ კრემს ისვამენ. თქვენთვის საჭირო კრემის რაოდენობის გამოთვლას ამ კალკულატორით შეძლებთ. ნუ შეგეშინდებათ, რომ ასეთი მონდომების გამო თქვენი კანი D ვიტამინს ვერ გამოიმუშავებს. თეორიულად ეს შესაძლებელია, მაგრამ პრაქტიკაში ასეთი რამ არ ხდება. საკმარისი რაოდენობის D ვიტამინის გამომუშავებისთვის, ბევრი ულტრაიისფერი სხივი საჭირო არ არის.
სად. კანის ღია მონაკვეთებზე. ხშირად ავიწყდებათ მზისგან დამცავი საშუალების წასმა ყურის ნიჟარებზე, ქუსლებზე, კისერზე, თავზე (თუ მასზე თმა არ არის), ტუჩებზე (შეიძლება SPF-იანი ტუჩის ბალზამის გამოყენება).
როგორ. დერმატოლოგიის ამერიკული აკადემიის რჩევაა სპრეის ჯერ ხელის გულზე შესხმა და მხოლოდ ამის შემდეგ საჭირო ადგლებზე წასმა, იმისთვის, რომ ის არ შეისუნთქოთ და არ მოხვდეს ლორწოვან ადგილებზე. შეიძლება ასევე SPF-იანი პუდრის გამოყენება. მაკიაჟის ნაცვლად რეკომენდებულია სპეციალური მზისგან დამცავი ტონალური საშუალებების წასმა.
გამოიყენეთ სხვა დამცავი საშუალებები
მზისგან დამცავი საშუალებები უდაოდ ძალიან მნიშვნელოვანია, მაგრამ ულტრაიისფერი სხივებისაგან მხოლოდ ის ვერ დაგიცავთ. მეტიც, ზოგიერთ ადამიანს არ უნდა ან არ შეუძლია მისი გამოყენება. რეკომენდრებულია, რომ 6 თვემდე ჩვილები მზის სხივების პირდაპირ ზემოქმედებას მოარიდოთ, და აქ დაცვის ალტერნატიული მეთოდები კიდევ უფრო მნიშვნელოვანია.
ჩრდილი. მოერიდეთ მზის სხივების პირდაპირ ზემოქმედებას, განსაკუთრებით 10-დან 16 საათამდე. და გახსოვდეთ, რომ UVA-სხივები, რომლებიც ძირითადად კანის დაბერებას იწვევს, შუშაში აღწევს. არსებობს მზისგან დამცავი აპკები ფანჯრებზე ასაკრავად მათთვის, ვინც დიდ დროს ატარებს ავტომობილში ან დაწესებულებაში დიდ ფანჯარასთან.
ტანსაცმელი. შეძლებისდაგვარად ატარეთ გრძელსახელოიანი ტანსაცმელი, შარვალი და ფართოფარფლიანი შლაპა. ყველაზე კარგად დაგიცავთ მკვრივი (სინათლის გაუმტარი) ქსოვილის, მუქი ფერის ტანსაცმელი. ხშირად, სველი ტანსაცმელი დამცავ ძალას კარგავს. არსებობს სპეციალურად, ულტრაიისფერი სხივებისაგან დაცვისათვის შექმნილი ტანსაცმელი. მისი ეფექტიანობის გაზომვა UPF-ს (ულტრაიისფერი სხივებისაგან დაცვის ფაქტორი) საშუალებით შეიძლება: 15-24 – კარგი დაცვაა, 25-39 – ძალიან კარგი, 40 და მეტი – შესანიშნავი.
სათვალე. იმ შემთხვევაშიც თუ კონტაქტურ ლინზებს იყენებთ, რომელიც ულტრაიისფერი სხივებისაგან იცავს, მზისგან დამცავი სათვალე მაინც გჭირდებათ. წინააღმდეგ შემთხვევაში, თვალის მიდამოებში ავთვისებინი სიმსივნეების განვითარების რისკი იზრდება. ასევე, ულტრაიისფერი სხივებისაგან დაცვის გარეშე ასაკის მატებასთან ერთად დიდი ალბათობით წარმოიქმნება კატარაქტა ან ყვითელი ლაქის დეგენერაცია. უკეთესია თუ ლინზები ფართოა – მაშინ დაცვა უფრო ეფექტიანია. მაგრამ მუქი სათვალე ყოველთვის მზისგან დამცავი არ არის და საჭიროა ისეთის არჩევა, რომელიც ულტრაიისფერ სხივებს ბლოკავს (ეს შეიძლება აღნიშნული იყოს წარწერით UV 400). ამასთან, ლინზების ფერი და სიმუქის ხარისხი მნიშვნელოვანი არ არის: ძალიან მუქი სათვალეც შეიძლება აბსოლუტურად უსარგებლო აღმოჩნდეს მზისგან დასაცავად.
თუ მაინც დაიწვით, დალიეთ ტკივილგამაყუჩებელი და წაისვით დამატენიანებელი კრემი
მზისგან დამწვრობით გამოწვეული ტკივილის წინააღმდეგ ნებისმიერი ურეცეპტო ტკივილგამაყუჩებელი გამოგადგებათ, მაგალითად ისეთები, როგორიცაა ასპირინი, უბუპროფენი ან ნაპროქსენი (თუ, რა თქმა უნდა, თქვენთვის უკუჩვენება არ აქვს). შეიძლება ასევე პერიოდულად გრილი შხაპის მიღება და დამატენიანებელი კრემის გამოყენება, მაგრამ არავითარ შემთხვევაში არ წაისვათ კანზე ზეთი ან სხვა ცხიმიანი პროდუქტები. წყლულების გაჩენის და ძლიერი ტკივილის შემთხვევაში, მიმართეთ ექიმს.
ყურადღება მიაქციეთ ხალებს
მზისგან დამწვრობა, განსაკუთრებით ბავშვობაში, მელანობის განვითარების რისკს ზრდის, რომელიც დამწვრობიდან დიდი ხნის შემდეგ შეიძლება გაჩნდეს. კიბოს სხვა, ნაკლებად საშიში სახეობები ჩვეულებრივ დაგროვებითი ეფექტის გამო წარმოიქმნება, ანუ დამწვრობის გარეშეც – მხოლოდ იმიტომ, რომ მზე დიდხანს მოქმედებდა კანზე. ამასთან ადამიანი შეიძლება ან გარუჯულიყო ან არა.
მელანომის რაც შეიძლება ადრე აღმოსაჩენად არსებობს რამდენიმე ნიშანი. ესენია,
– ასიმეტრიული ხალი
– არათანაბარი ნაპირები
– არაერთგვაროვანი შეფერილობა
– 6 მილიმეტრზე მეტი ზომის
– დინამიკა, ანუ ხალი იცვლება
კანის კიბოს სხვა, უფრო უვნებელი ფორმების ნიშანია, თუ კანზე რაღაც ახალი წარმონაქმნი (თუნდაც უფერო) ან წყლული გაჩნდა, ეს ადგილი გექავებათ, მას სისხლი სდის და თვეზე მეტხანს არ ხორცდება.
ჯერჯერობით არ არსებობს სარწმუნო მონაცემები იმის შესახებ, რომ კიბოს საშუალო რისკის მქონე ადამიანების რეგულარული ვიზიტებით დერმატოლოგებთან, კანის კიბოს აღმოჩენა დროულად შეიძლება. თქვენი რისკის ხარისხის დადგენა ექიმს შეუძლია. ყველა შემთხვევაში, რეკომენდებულია თვეში ერთხელ საკუთარი კანის სარკეების მეშვეობით შემოწმება.
წყარო: Meduza
