დედამიწა სულ უფრო სფეროსებრი ხდება და ნელა ბრუნავს. ამის შესახებ თესალონიკის (სალონიკის) არისტოტელეს უნივერსიტეტისა და ვენის უნივეტრსიტეტის მეცნიერების დასკვნაში წერია, რასაც “ევროპულსი” ავრცელებს.
კერძოდ, თითქმის, ორი ათწლეულის განმავლობაში მიღებულ თანამგზავრულ მონაცემებზე დაყრდნობით ბერძენი მეცნიერები დაასკვნიან, რომ დედამიწის პოლუსების ზედაპირი მაღლა იწევს, ხოლო ეკვატორთან ის დაბლდება და ეს პროცესი აჩქარებულია. მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ ეს ცვლილებები პოლარული ყინულის ქუდების სწრაფ დნობას უკავშირდება.
“ჩვენი პლანეტა არასდროს ყოფილა იდეალური სფერო: ის პოლუსებზე ოდნავ გაბრტყელებული, ხოლო ეკვატორზე ოდნავ ამობურცულია. თუმცა მისი ფორმა უცვლელი არ რჩება. მასზე გავლენას ახდენს ქერქის მოძრაობები, მიწისქვეშა პროცესები და ყინულის დნობა. ამჯერად დადგინდა, რომ ეკვატორული ამონაზნექი მცირდება და ეს ყოველ ათწლეულში უფრო და უფრო სწრაფად ხდება,” – წერენ მკვლევარები.
გამოთვლებმა აჩვენა, რომ სიჩქარე, რომლითაც დედამიწა ნაკლებად გაბრტყელებული ხდება, ყოველ ათწლეულში წელიწადში, დაახლოებით, 0.4 მილიმეტრით იზრდება. ადამიანური საზომით, ცვლილებები უმნიშვნელოა, რადგან ერთ წელიწადში ზედაპირი ფანქრის ხაზის სიგანეზე ნაკლებად იცვლება. თუმცა, თითქმის, ოცი წლის განმავლობაში ჩატარებულმა დაკვირვებებმა მდგრადი ტენდენცია გამოავლინა, რომ პლანეტის ფორმა სულ უფრო სწრაფად იცვლება.
როგორც წესი, დედამიწის ზედაპირი, ნაწილობრივ, განაგრძობს გადაადგილებას იმ პროცესების გამო, რომლებიც ჯერ კიდევ ბოლო გამყინვარების პერიოდის შემდეგ დაიწყო. თუმცა, მკვლევარების აზრით, მხოლოდ შორეული წარსულის გამოძახილი ცვლილების ამჟამინდელ ტემპს ვერ ხსნის. ეს, სავარაუდოდ, გრენლანდიიდან და ანტარქტიდიდან ყინულის დაჩქარებული დანაკარგით არის გამოწვეული.
ამას NASA-სა და გერმანიის აერონავტიკის ცენტრის ერთობლივი პროექტების ფარგლებში თანამგზავრული მისიების, GRACE-ისა და GRACE Follow-On-ის დაკვირვებები ადასტურებს. კერძოდ, დნობის წყალი ოკეანეში ჩაედინება და გადანაწილდება, როცა პოლარული რეგიონებიდან ქვედა განედებში გადადის. მეცნიერები პოლუსებზე ზედაპირის აჩქარებულ აწევასა და ეკვატორზე მის დაწევას სწორედ ამ ცვლილებებს მიაწერენ.
კვლევის შედეგები იმის შეცნობას უწყობს ხელს, თუ როგორ რეაგირებს დედამიწა პოლარული ყინულის დანაკარგზე, რაც არა მხოლოდ ყინულის რაოდენობას და ოკეანის წყლის განაწილებას, არამედ პლანეტის ფორმასაც ცვლის. ეს ცოდნა კლიმატური ცვლილებების მონიტორინგისა და დედამიწაზე მისი გრძელვადიანი ზემოქმედების გასაგებად აუცილებელია.
რაც შეეხება ვენის უნივერსიტეტის მეცნიერების დასკვნას, გლობალური დათბობის კიდევ ერთი მოულოდნელი შედეგი ის არის, რომ დედამიწა ახლა უფრო ნელა ბრუნავს, ხოლო დღეების ხანგრძლივობა იზრდება. მკვლევარების თქმით, მიმდინარე ცვლილებები ბოლო 3.6 მლნ წლის განმავლობაში უპრეცედენტოა.
ამ ეტაპზე საუბარია მილიწამებზე, რომლებიც ყოველდღიურ ცხოვრებაში შეუმჩნეველია. თუმცა მეცნიერები გაფრთხილებას იძლევიან, რომ ასეთი მიკროსკოპული ცვლილებებიც კი თანამგზავრების, GPS-ის, კოსმოსური ნავიგაციის, ფინანსური სისტემებისა და გლობალური ციფრული ინფრასტრუქტურის მუშაობაზე გავლენას ახდენს.
აქაც მთავარ მიზეზად ყინულის დნობა სახელდება, როცა გრენლანდიაში, ანტარქტიდასა და მთის მყინვარებზე უზარმაზარი ყინულის მასების დნობის შემდეგ წყალი დედამიწაზე, პოლუსებიდან ეკვატორთან ახლოს თანდათან გადანაწილდება. ეს პლანეტაზე მასის განაწილებას ცვლის და მისი ბრუნვა შენელებას იწყებს. ამ ეფექტს მეცნიერები ფიგურულ მოციგურავეებს ადარებენ. კერძოდ, როცა სპორტსმენი ხელებს სხეულზე მიიკრავს, ის უფრო სწრაფად ბრუნავს, თუმცა როცა მათ გაშლის, მისი სიჩქარე მცირდება. მკვლევარების თქმით, მსგავსი რამ ამჟამად დედამიწაზეც ხდება.
მეცნიერების გამოთვლით, ამჟამად დღის ხანგრძლივობა ისეთი ტემპით იზრდება, რომ 100 წელიწადში, დაახლოებით, 1.33 მილიწამით მოიმატებს. ბოლო 3.5 მლნ წლის განმავლობაში პლანეტა ახლანდელ ტემპზე სწრაფად არასდროს შენელებულა.
ერთი შეხედვით, ეს უმნიშვნელო რაოდენობაა, თუმცა მკვლევარები ხაზს უსვამენ, რომ ასეთ ცვლილებასაც კი მაღალი სიზუსტის ტექნოლოგიებისთვის დიდი მნიშვნელობა აქვს. მაგალითად, GPS და თანამგზავრული ნავიგაციის სისტემები დროის უკიდურესად ზუსტ აღრიცხვას უზრუნველყოფენ. წამის მეასედის შეცდომებმაც კი კოორდინატების სიზუსტეზე შესაძლოა, გავლენა მოახდინოს და ავიაციას, საზღვაო ტრანსპორტსა და კოსმოსურ ხომალდებს პრობლემები შეუქმნას.
პრობლემები შეექმნებათ სატელეკომუნიკაციო სისტემებსაც: კერძოდ, ინტერნეტ-ტრაფიკი და მობილური კომუნიკაცია დროის ზუსტ სინქრონიზაციაზე არის დამოკიდებული. როცა ეს ირღვევა, მონაცემთა გადაცემისას შეცდომების, ხოლო ქსელის მუშაობაში შეფერხების რისკი იზრდება.
იგივე ეხება ფინანსურ სისტემებსაც: ბირჟები, ავტომატიზირებული ვაჭრობა და საერთაშორისო გადახდები ტრანზაქციების დასადასტურებლად და მათი თანმიმდევრობის დასადგენად მაღალი სიზუსტის დროის ნიშნულებს იყენებენ. თუ დროის სინქრონიზაცია შეფერხდება, ტრანზაქციების დამუშავებისა და ფულადი გზავნილების დროს შეცდომები წარმოიქმნება.
ელექტროქსელებიც კი ზუსტ დროზე არის დამოკიდებული. კერძოდ, თანამედროვე ელექტროსისტემები სინქრონული ავტომატიზაციის გამოყენებით მუშაობენ და ნებისმიერი გადახრა ინფრასტრუქტურის კოორდინაციას ართულებს.
მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ თუ სითბური გაზების გამოყოფის გამო გლობალური დათბობა გაგრძელდება, საუკუნის ბოლოსთვის დღის ხანგრძლივობა 100 წელიწადში ამჟამინდელი 1.33 მილიწამიდან 2.62 მილიწამით გაიზრდება.
მოამზადა ლადო სულაბერიძემ
