„დღეის მდგომარეობით, საქართველოში ტვინების გადინების რისკი სულ უფრო იზრდება,“ – ამის შესახებ „აისეტის“ კვლევითი ინსტიტუტის ანალიტიკურ პუბლიკაციაშია აღნიშნული.
მათივე შეფასებით, ბოლო წლებში კვალიფიციური პროფესიონალების, ახალგაზრდა მუშაკებისა და სტუდენტების მზარდი რიცხვი ტოვებს ქვეყანას უკეთესი ეკონომიკური შესაძლებლობებისა და სტაბილურობის ძიებაში.
„1990-იანი წლებიდან, დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, ქართველების ემიგრაციას ძირითადად ეკონომიკური ფაქტორები განაპირობებდა – სამუშაო ადგილების, მაღალი ანაზღაურების, უკეთესი სამუშაო პირობების და კარიერული წინსვლის შესაძლებლობების ძიება საზღვარგარეთ. ბოლოდროინდელმა პოლიტიკურმა კრიზისმა და ინსტიტუციურმა გამოწვევებმა კიდევ უფრო გააძლიერეა ეს ტენდენცია.
რა აიძულებს საქართველოს მაღალკვალიფიციურ მოქალაქეებს დატოვონ ქვეყანა და რატომ შეიძლება კიდევ უფრო დაჩქარდეს ეს ტენდენცია?
პირველ რიგში, ამის მიზეზი ქვეყნის გაურკვეველი მომავალია. კერძოდ, საქართველომ გადაუხვია ისტორიული და კონსტიტუციური ევროატლანტიკური კურსიდან, რომელიც ქვეყნის განვითარების, რეფორმების დღის წესრიგისა და ინსტიტუციური როლების ძლიერი საყრდენი იყო. ქვეყანამ შეშფოთება გამოიწვია ადგილობრივ და საერთაშორისო დონეზე დემოკრატიის უკუსვლის, სამოქალაქო თავისუფლების, თავისუფალი ინსტიტუტების შეზღუდვისა და განსაკუთრებით ევროინტეგრაციის პროცესის შეჩერების გამო. გლობალური დემოკრატიის ინდექსის უახლესი მონაცემების თანახმად, საქართველოში დემოკრატიის ხარისხი მნიშვნელოვნად გაუარესდა: ქვეყნის ქულა 0.51 პუნქტით შემცირდა და 94-ე ადგილიდან 2024 წელს 89-ე ადგილზე გადაინაცვლა. საქართველოს საერთო რეიტინგი ამჟამად 4.7-ს შეადგენს, რითიც ქვეყანა “ჰიბრიდული რეჟიმების” კატეგორიაში მოხვდა. ამ კატეგორიაში ხვდებიან ის ქვეყნები, რომლებიც 4.0-დან 5.99-მდე ქულას იღებენ. ამ შემცირებით საქართველო ამ კატეგორიის ქვედა ზღვარს მიუახლოვდა, რომლის შემდეგ კატეგორიაშიც ქვეყნები კლასიფიცირდებიან როგორც ავტოკრატიული რეჟიმები. აღსანიშნავია ისიც, რომ მსოფლიოს მასშტაბით, საქართველომ მეოთხე ყველაზე მნიშვნელოვანი დემოკრატიული რეგრესი დააფიქსირა ბანგლადეშის, ტუნისისა და ქუვეითის შემდეგ (Economic Intelligence Unit, 2024).
მეორე საკითხი უკავშირდება პოლიტიკური ნიშნით რეპრესიებისა და შერჩევითი სამართლის საფრთხეს. შემცირებულმა სამოქალაქო სივრცემ, პოლიტიკური შეხედულებების გამო პოლიტიკური დევნის რისკის ზრდამ და ახალი შეზღუდვების შემოღების შედეგად გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვამ შელახა საზოგადოების ნდობა ინსტიტუციების მიმართ. “უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ” კანონის მიღებამ (და ახლა მსგავსი კანონის უფრო მკაცრი ვერსიის დაანონსებამ), დამოუკიდებელი მედიის ახალმა რეგულაციებმა და სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციებისთვის კიდევ უფრო მეტი შეზღუდვის შემოღებამ გააჩინა შიში, რომ საქართველო სულ უფრო შორდება დემოკრატიულ საწყისებს.
მესამე საკითხი უკავშირდება ქვეყნის ეკონომიკური პერსპექტივებს სანქციებისა და ეკონომიკური მმართველობის შესუსტების რეალობაში. აღსანიშნავია, რომ ბიზნესის განწყობა COVID-19-ის პანდემიის შემდეგ (2020 წლის მეოთხე კვარტალიდან) ყველაზე დაბალ ნიშნულზეა, რაც ხაზს უსვამს უარყოფით მოლოდინებს ეკონომიკური პერსპექტივების, ბიზნესისა და საინვესტიციო კლიმატის მიმართ. ISET-ის ბიზნესის განწყობის ინდექსის (BCI) მიხედვით, 2025 წლის პირველ კვარტალში ინდექსი 2020 წლის შემდეგ პირველად დაეცა უარყოფით ნიშნულამდე (-5.0). ეს ცვლილება მიმდინარე მდგომარეობამ და პესიმისტურმა მოლოდინებმა განაპირობა, რაც პირველად მოხდა 2020 წლის მეოთხე კვარტლის შემდეგ. პესიმისტურ ეკონომიკურ პერსპექტივებზე ფიქრით მომხმარებლებმა შეამცირეს ხარჯები.
მეოთხედა არანაკლებ მნიშვნელოვანია ახალი შოკი შრომის ბაზარზე: მრავალი მაღალკვალიფიციური პროფესიონალი ეძებს სამსახურს იმის ფონზე, რომ არასამთავრობო და დონორი ორგანიზაციების მიერ დაფინანსებულ ინსტიტუტებში სამუშაო ადგილების რაოდენობა შემცირდა.
სამოქალაქო საზოგადოება: ე.წ. “უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ” კანონის შემოღების შემდეგ, საქართველოს სამოქალაქო საზოგადოების ინსტიტუტები/არასამთავრობო ორგანიზაციები რთულ მდგომარეობაში არიან, ბევრმა ორგანიზაციამ შეამცირა ან შეაჩერა აქტივობები ახალი რეგულაციებისა და სახელმწიფო ჩარევის პროტესტის ნიშნად ან ადმინისტრაციული ზომების შიშით. ეს სექტორი თბილისსა და რეგიონებში ასაქმებდა ბევრ მაღალკვალიფიციურ ადამიანს, რომლებმაც ან უკვე დაკარგეს შემოსავალი და სამუშაო ადგილები, ან დგანან სამუშაოს დაკარგვის რისკის წინაშე;
საჯარო ინსტიტუტები: ასობით თანამშრომელი გაათავისუფლეს ან არ გაუგრძელეს ხელშეკრულება საჯარო ინსტიტუტებში მათი პოლიტიკური შეხედულებების გამო. ამ მოვლენებმა, უცხოელი დონორების მხარდაჭერის (USAID და სხვ.) შემცირებასთან ერთად, კიდევ უფრო გააუცხოვა ახალგაზრდა პროფესიონალები, აკადემიური სექტორი და მეწარმეები, რომლებიც საქართველოში საკუთარ მომავალსა და პერსპექტივებს ვეღარ ხედავენ;
დონორების მიერ დაფინანსებული პროექტები: USAID-ის “სამუშაოს შეჩერება” და მრავალი პროგრამის დახურვა ყველაზე დიდი მოულოდნელობა იყო ასობით მაღალკვალიფიციური პროფესიონალისა და ექსპერტისთვის, რომლებიც შრომის ბაზარზე გამოჩნდნენ ახალი შესაძლებლობების ძიებაში,“ – ვკითხულობთ პუბლიკაციაში.
