დღეიდან, 2026 წლის 12 ივნისიდან ევროკავშირში ძალაში შედის მიგრაციისა და თავშესაფრის ახალი პაქტი (EU Migration and Asylum Pact) – 9 სავალდებულო საკანონმდებლო აქტისგან შემდგარი რეფორმა, რომელსაც ბრიუსელში „ისტორიულს“ უწოდებენ.
უცხოურ მედიაში ამას ხშირად მოიხსენიებენ როგორც „დაბრუნების რეგულაციას“, რომელიც ამარტივებს გაძევების პროცედურებს იმ მიგრანტებისთვის, რომელთაც ევროკავშირში დარჩენის უფლება არ აქვთ.
ევროკავშირის მიგრაციისა და თავშესაფრის პაქტის შეთანხმება, რომელიც ნერგავს ახალ სისტემას მიგრაციის, თავშესაფრის, საზღვრების მართვისა და ინტეგრაციის მიმართულებით, ძალაში 2024 წელს შევიდა, რითაც ორწლიანი გარდამავალი ფაზა დაიწყო, ახლა კი ეროვნულ მთავრობებს მისი რეალურად შესრულება მოეთხოვებათ.
როგორ იმუშავებს საზღვრის კონტროლისა და ფილტრაციის ახალი მექანიზმი?
ევროკავშირის თავშესაფრის სააგენტოს (EUAA) განმარტებით, ახალი მიგრაციული პაქტის ერთ-ერთი უმთავრესი საყრდენი ევროკავშირის კანონმდებლობაში შესული 9 ახალი რეგულაციაა. EUAA-ს განმარტებით, ეს ცვლილებები გამოიწვევს „საკანონმდებლო დაახლოებას“ – ანუ, ყველა წევრი ქვეყნის საიმიგრაციო სამსახური და სასამართლო ერთსა და იმავე სტანდარტზე გადავა, რაც მიგრანტების საქმეებზე ერთგვაროვანი გადაწყვეტილებების მიღებას უზრუნველყოფს.
პროცესი რამდენიმე ეტაპს მოიცავს:
- სავალდებულო სკრინინგი საზღვარზე – ახალი წესებით, ევროკავშირის გარე საზღვარზე მოსულმა ნებისმიერმა არალეგალმა მიგრანტმა მაქსიმუმ 7 დღეში (ხოლო თუ ის უკვე ევროკავშირის შიგნით იმყოფება – 3 დღეში) უნდა გაიაროს სავალდებულო შემოწმება. ეს მოიცავს იდენტობის დადგენას, უსაფრთხოების რისკების შეფასებასა და ჯანმრთელობის კონტროლს. Euronews-ის ცნობით, წევრმა ქვეყნებმა ამ დროს მკაცრად უნდა დაიცვან ადამიანის ფუნდამენტური უფლებები, რასაც საგანგებოდ შექმნილი დამოუკიდებელი დამკვირვებლები გააკონტროლებენ.
- „ევროდაკის“ (Eurodac) განახლებული ბაზა – საზღვარზე კონტროლის გამკაცრების მიზნით, სრულად იცვლება თითის ანაბეჭდების არსებული ბაზა. ამიერიდან, მიგრანტებზე შეგროვდება გაფართოებული პერსონალური მონაცემები – სახის ციფრული გამოსახულება (ბიომეტრია), სამგზავრო დოკუმენტები და ზუსტი იდენტობა. სისტემა ავტომატურად გამოსცემს განგაშის სიგნალს, თუკი საზღვარზე გამოჩნდება პირი, რომელიც ტერორიზმთან ან კრიმინალთანაა კავშირში.
- ერთნაირი პირობები და უფასო ადვოკატი – ახალი დირექტივები აწესებს მინიმალურ სტანდარტებს მიგრანტთა მიღებისა და დახმარების კუთხით. ეს ნიშნავს, რომ მიგრანტს ევროკავშირის ნებისმიერ ქვეყანაში დახვდება ცხოვრების ერთნაირი პირობები და დაცვის თანაბარი შანსი. მიგრანტები პირველივე დღეებიდან უზრუნველყოფილნი იქნებიან უფასო იურიდიული კონსულტაციით (ადვოკატით). თუმცა, წესები მკაცრდება მათ მიმართ, ვინც ყალბ საბუთებს წარადგენს ან შეგნებულად დატოვებს პირველივე შემოსვლის ქვეყანას და სხვაგან გადამალვას შეეცდება.
ვინ გადაურჩება „სწრაფ დეპორტაციას“?
მიუხედავად საერთო სიმკაცრისა, ევროკავშირის თავშესაფრის სააგენტო (EUAA) ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ ახალი მექანიზმი ითვალისწინებს ჰუმანიტარულ გამონაკლისებს მოწყვლადი ჯგუფებისთვის:
„თუ საზღვარზე შემოწმებისას გამოვლინდებიან განსაკუთრებით მძიმე მდგომარეობაში მყოფი პირები – მაგალითად, წამების, გაუპატიურების, ფსიქოლოგიური, ფიზიკური თუ სექსუალური ძალადობის მსხვერპლნი – მათ მიმართ სახელმწიფოებმა არ უნდა გამოიყენონ დაჩქარებული გაძევების ან გამარტივებული სასაზღვრო პროცედურები, თუკი ამ ადამიანების სპეციფიკური საჭიროებების დაკმაყოფილება ადგილზე შეუძლებელია“ – განაცხადა EUAA-მ.
ეს ნიშნავს, რომ ძალადობის მსხვერპლთა საქმეები გადავა დეტალურ განხილვაში, რათა გამოირიცხოს მათი საფრთხეში დაბრუნება.პრევენცია საზღვრებს გარეთ და 2-წლიანი პატიმრობა დეპორტაციისთვის.
ახალი მიგრაციული პაქტის კიდევ ერთი უმთავრესი მიზანია, არალეგალური მიგრაცია მანამ შეაჩეროს, სანამ ადამიანები ევროკავშირის საზღვრებს მიადგებიან. ამისთვის ბრიუსელი გეგმავს მჭიდრო საერთაშორისო პარტნიორობის დამყარებას იმ მესამე ქვეყნებთან, საიდანაც მიგრანტები მოდიან ან რომლებსაც სატრანზიტოდ იყენებენ (მაგალითად, ჩრდილოეთ აფრიკის თუ ბალკანეთის ქვეყნები).
ხოლო მათთვის, ვინც მაინც ჩავა ევროპაში, მაგრამ აღმოჩნდება, რომ საერთაშორისო დაცვა არ სჭირდება, წესები მკაცრდება. ეს პირები ვალდებულნი არიან დაუყოვნებლივ დატოვონ ევროკავშირი.
უცხოური მედიის ცნობით, იმ შემთხვევაში, თუ მიგრანტი არ ითანამშრომლებს საიმიგრაციო სამსახურთან ან საფრთხეს შეუქმნის უსაფრთხოებას, კანონი – 24 თვემდე (2 წლამდე) დაკავებას ითვალისწინებს. გარდა ამისა, თავშესაფარზე უარყოფილ მიგრანტებს პირდაპირ ევროკავშირის გარეთ არსებულ, უსაფრთხოდ მიჩნეულ მესამე ქვეყნების „სადეპორტო ჰაბებში“ გადაიყვანენ.
ამასთან, ევროკავშირი აწესებს „უსაფრთხო წარმოშობის ქვეყნების“ ერთიან, საერთო-ევროპულ სიას. ამ სიაში ხვდებიან ისეთი სახელმწიფოები, სადაც, ბრიუსელის აზრით, ზოგადად არ არსებობს დევნისა და წამების მასობრივი საფრთხე (შესაბამისად, მათი მოქალაქეების განაცხადები ზერელედ, დაჩქარებული წესით განიხილება).
თუმცა, ევროკავშირის თავშესაფრის სააგენტო (EUAA) განმარტავს, რომ აქაც იარსებებს მნიშვნელოვანი სამართლებრივი გამონაკლისები:
„მიუხედავად იმისა, რომ უსაფრთხო ქვეყნების ერთიანი სია განსაზღვრავს სახელმწიფოებს, სადაც მოქალაქეებს, როგორც წესი, დაცვის საჭიროება არ აქვთ, გამონაკლისები მაინც დაიშვება. ეს ეხება შემთხვევებს, როდესაც საფრთხე არსებობს ამ ქვეყნის კონკრეტულ რეგიონში (ტერიტორიაზე) ან საფრთხის ქვეშაა კონკრეტული პროფილის/ჯგუფის ადამიანი. ასეთ დროს, აპლიკანტის საქმე მაინც გადავა სტანდარტულ, „კლასიკურ“ თავშესაფრის პროცედურაში, რომელზეც საბოლოო გადაწყვეტილება 6 თვის ვადაში უნდა იქნას მიღებული“, – განმარტავს EUAA.
