საქართველოში კიბოს შემთხვევები იზრდება – რას აჩვენებს ოფიციალური სტატისტიკა

4 თებერვალი მსოფლიოში კიბოსთან ბრძოლის დღეა, რომელიც ინიცირებულია Union for International Cancer Control-ის მიერ. დღის მთავარი გზავნილია პრევენცია, ადრეული დიაგნოსტიკა და მკურნალობაზე ხელმისაწვდომობა.

საქართველოში სურათს ყველაზე ზუსტად ასახავს დაავადებათა კონტროლის და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრი (NCDC)-ის კიბოს პოპულაციური რეგისტრის მონაცემები.

ახალი შემთხვევები და ვინ ავადდება უფრო ხშირად

• 2015-2020 წლებში საქართველოში კიბოს ახალი შემთხვევები (in situ სიმსივნეების ჩათვლით) მერყეობდა 9 400-დან 11 000-მდე.

• 2020 წელს დარეგისტრირდა 9 435 ახალი შემთხვევა; ინციდენტობა — 253.5 შემთხვევა 100 000 მოსახლეზე.

• შემთხვევათა 54% მოდის ქალებზე, 46% — კაცებზე.

• ახალი შემთხვევების 68% ფიქსირდება 30-70 წლის (შრომისუნარიან) ასაკში; 28% — 70+ ჯგუფში.

• 0-20 წლამდე ასაკებზე მოდის მხოლოდ 1%.

• რეპროდუქციულ ასაკში (15-49) ქალებში ფიქსირდება ყველა ახალი შემთხვევის 24%.

ყველაზე გავრცელებული ლოკალიზაციები

ქალებში:

1. სარძევე ჯირკვალი

2. ფარისებრი ჯირკვალი

3. კოლორექტუმი

კაცებში:

1. წინამდებარე ჯირკვალი

2. ტრაქეა, ბრონქი, ფილტვი

3. კოლორექტუმი

ბავშვებში: ლეიკემია, ლიმფომები, თავის ტვინისა და ხერხემლის სიმსივნეები.

სიკვდილიანობა

• 2020 წელს კიბოთი გარდაიცვალა 8 024 ადამიანი.

• სიკვდილიანობაში წამყვანია:

  • ტრაქეის, ბრონქის და ფილტვის კიბო — 15%

  • სარძევე ჯირკვლის კიბო — 10%

როგორ მკურნალობენ საქართველოში

2020 წლის მონაცემებით, ახალ შემთხვევებში გამოყენებული იყო:

• ქირურგიული მკურნალობა — 53%

• ქიმიოთერაპია/ჰორმონოთერაპია — 35%

• სხივური თერაპია — 18%

• იოდოთერაპია (ფარისებრი ჯირკვალი) — 49%

• პალიატიური მკურნალობა — 4%

შედარებისთვის, National Cancer Institute-ის შეფასებით, საჭიროება რეალურად უფრო მაღალია: ქიმიოთერაპია — 72%, რადიოთერაპია — 57%.

მოსალოდნელი ზრდა

საერთაშორისო ექსპერტთა პროგნოზით, 2018-2030 წლებში საქართველოში კიბოს ახალი შემთხვევები 6%-ით მოიმატებს (ქალებში +5%, კაცებში +7%). ევროპის პროგნოზი ამავე პერიოდში +14%-ია.

გლობალური სურათი (WHO)

გლობალურ მონაცემებს აქვეყნებს World Health Organization:

• 2020 წელს — 19.3 მლნ ახალი შემთხვევა, ~10 მლნ გარდაცვალება

• ყველაზე გავრცელებული: სარძევე ჯირკვალი, ფილტვი, კოლორექტუმი, წინამდებარე ჯირკვალი, კუჭი

• სიკვდილიანობის 22% დაკავშირებულია თამბაქოსთან

• სიკვდილიანობის 1/3 გამოწვეულია 5 ქცევითი ფაქტორით: ჭარბი წონა, არაჯანსაღი კვება, ფიზიკური უმოქმედობა, ალკოჰოლი, თამბაქო

• დაბალი/საშუალო შემოსავლის ქვეყნებში შემთხვევების 25% უკავშირდება ინფექციებს (HPV, B/C ჰეპატიტი, H. pylori და სხვ.)

რა არის მთავარი გზავნილი საქართველოსთვის

NCDC-ის მონაცემები ცხადყოფს:

• კიბო ყველაზე ხშირად შრომისუნარიან ასაკში ვლინდება;

• შემთხვევების თითქმის ნახევარი გვიან სტადიაზე ფიქსირდება;

• სიკვდილიანობაში ლიდერობს ფილტვისა და სარძევე ჯირკვლის კიბო;

• გადარჩენა პირდაპირ კავშირშია ადრეულ დიაგნოსტიკასთან.

პრევენციის 5 ძირითადი ნაბიჯი

1. თამბაქოს სრულად მიტოვება

2. ალკოჰოლის შემცირება

3. ჯანსაღი კვება და ფიზიკური აქტივობა

4. სკრინინგ პროგრამებში რეგულარული მონაწილეობა (მამოგრაფია, პაპ-ტესტი, კოლონოსკოპია)

5. HPV და ჰეპატიტების ვაქცინაცია

2030-მდე შემთხვევების ზრდა მხოლოდ პროგნოზი არ არის – ის უკვე ჩანს დღევანდელ სტატისტიკაში.
ოფიციალური რიცხვები აჩვენებს: პრობლემა ყველაზე მეტად შრომისუნარიან ასაკს ეხება და შემთხვევების დიდი ნაწილი გვიან ვლინდება.

ამ პირობებში, ყველაზე ეფექტიანი იარაღი რჩება ადრეული დიაგნოსტიკა და პრევენცია.