გელათის რეაბილიტაციის კომიტეტი სამუშაოების ტექნიკურ დოკუმენტაციას აქვეყნებს.
“როგორც არაერთხელ აღინიშნა, გელათის რეაბილიტაციის დროებითი კომიტეტის მიერ, 2023 წლიდან, კომიტეტის მრჩეველ საბჭოებთან, საერთაშორისოდ აღიარებულ კომპანიებთან, უცხოელ და ქართველ სპეციალისტებთან ერთად, მთავარი ტაძრის ერთიანი დროებითი გადახურვის პროექტის მოსამზადებლად,ტაძრის მასშტაბის, მდებარეობის, ლანდშაფტის თავისებურებების, ასევე, რთული კლიმატური პირობების გათვალისწინებით, კომპლექსური სამუშაოები ჩატარდა.
გელათის მთავარი ტაძრის ერთიანი დროებითი გადახურვის სამუშაოების დაწყებასთან დაკავშირებით, გელათის რეაბილიტაციის კომიტეტი ზემოხსენებული სამუშაოების ტექნიკურ დოკუმენტაციას წარადგენს” – ნათქვამია გელათის რეაბილიტაციის კომიტეტის მიერ გავრცელებულს ინფორმაციაში, რომესაც თან ერთვის სამონასტრო კომპლექსში ჩასატარებელი სამუშაოების ტექნიკური დოლუმენტაცია.
გამოქვეყნებულ დოკუმენტაციაშია გელათის ღვთისმშობლის შობის სახელობის ტაძრის ხარაჩოებისა და დროებითი
გადახურვის პროექტი, რომელსა არქიტექტორი ვახტანგ ზესაშვილი წერს. ტექსტს უცვლელად გთავაზობთ:
პრეამბულა:
გასულ წლებში მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლის, გელათის მონასტრის ღვთისმშობლის შობის სახელობის ტაძრის გადახურვის სარეაბილიტაციო წარუმატებელმა სამუშაოებმა, სახურავიდან წყლის ინფლიტრაცია გამოიწვია, რამაც უდიდესი საფრთხე შეუქმნა როგორც ძეგლის სტრუქტურულ, ასევე მისი მხატვრობისა და მოზაიკის მდგრადობას.
2020-2021 წწ-ში, ძეგლის შემდგომი დაზიანების პროცესების შეჩერების მიზნით, ღვთისმშობლის სახელობის ტაძარზე მოეწყო დროებითი გადახურვები, რომელმაც ნაწილობრივ უზრუნველყო ტაძარში წყლის ინფილტრაცია, თუმცა, ამ ტიპის გადახურვა ვერ იცავდა ტაძრის კედლებს ძლიერი, ქარიანი წვიმების დროს. ამასთან, არსებული დროებითი გადახურვის ქვეშ შეუძლებელია ტაძრის გადარჩენის კვლევითი და საკონსერვაციო სამუშაოების განხორციელება. შესაბამისად, უაღრესად კრიტიკულ საკითხს წარმოადგენდა გელათის ღვთისმშობლის სახელობის ტაძრის ერთიანი გადახურვის ქვეშ მოქცევა იმ პირობით, რომ შესაძლებელი ყოფილიყო გადახურვის ქვეშ კვლევითი და საკონსერვაციო სამუშაოების განხორციელება გრძელვადიან პერიოდში. აღნიშნული მოთხოვნა ასევე აღნიშნული იყო მსოფლიო მემკვიდრეობის კომიტეტის სესიების N44 COM 7B.47 და N45 COM 7B.54 გადაწყვეტილებებსა და 2022 წელს მოწვეული მსოფლიო მემკვიდრეობის ცენტრის/ICCROM/ICOMOS -ის მიერ ერთობლივად განხორციელებული საკონსულტაციო მისიის ანგარიშში.
შესაბამისად, გელათის დროებითი რეაბილიტაციის კომიტეტის დაკვეთით, მომზადდა გელათის მონასტრის ღვთისმშობლის შობის სახელობის ტაძრის ხარაჩოებისა და მთლიანი დროებითი გადახურვის საპროექტო წინადადება, რომელიც შეთანხმდა მსოფლიო მემკვიდრეობის ცენტრსა და ICOMOS-სთან, მის მრჩეველ ორგანოსთან.
მთლიანი პროექტისპროექტის აღწერა
მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლის, გელათის მონასტრის ღვთისმშობლის შობის სახელობის ტაძრის ერთიანი დროებითი გადახურვა მომზადდა არქიტექტორ ვახტანგ ზესაშვილის, ინჟინერ ფოლკერ კნობლოხის და ხარაჩოების მწარმოებელი კომპანიის „ლეიერის“ ურთიერთთანამშრომლობის შედეგად.
გელათის ღვთისმშობლის შობის ტაძრის ხარაჩოებისა და ერთიანი დროებითი გადახურვა უნდა შესრულდეს სამ ფაზად, შემდეგი სპეციფიკაციით:
- პირველი ფაზა: ხარაჩოების მოწყობა და ტაძრის მკლავების გადახურვა;
- მეორე ფაზა: ტაძრის შიდა სივრცეში ხარაჩოების მოწყობა. გუმბათის
გადახურვა;
პროექტისპროექტის პირველი ფაზა: გელათის მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლის ღვთისმშობლის შობის სახელობის ტაძრის გარშემო ხარაჩოების მოწყობისა და ტაძრის მკლავების გადახურვის პროექტი:
დროებითი გადახურვის პროექტის შემუშავებისას, ძირითადი გამოწვევა მონასტრის ტერიტორიაზე არქეოლოგიური ფენების არსებობა და ტაძარის მასშტაბი იყო. არქეოლოგიური ფენების კონტექსტში ნებისმიერი რისკის დაზღვევისათვის პროექტი იმგვარადაა შემუშავებული, რომ არ საჭიროებს მიწის სამუშაოებს; დროებითი გადახურვის კონსტრუქციას აქვს მიწის ზედაპირზე „დადებული“ საძირკვლის ფილები,
რომელიც წარმოადგენს წინასწარ დამზადებულ არმირებული ბეტონის ფილებს, და უზრუნველყოფს მის მდგრადობას. მათი განლაგება მოხდება 10 დან 5 სმ მდე ხრეშის ბალიშებზე და არ მოითხოვს მიწის თქხრილების მოწყობას. რაც თავიდან გვარიდებს არქეოლოგიური კვლევების საჭიროებას. პირველი იარუსის მოწყობის შემდეგ მასზე განლაგდება ბალასტი მთლიანი კონსტრუქციის სტაბილიზაციისთვის.
ერთიანი დროებითი კონსტრუქცია დამზადებულია საყოველთაოდ ცნობილი გერმანული კომპანია „ლეიერის“ მასალით. ეს მასალა არის ალუმინის შენადნობი და ამის ხარჯზე მინიმუმამდე არის დაყვანილი მისი წონა.
ალუმინის კონსტრუქციის კედლები შეფუთული იქნება PVC ს მასალით და ქარის და სტიქიის შემთხვევაში მეტი მდგრადობისთვის მის ქვეშ განლაგებული ბადე იქნება. სახურავზე არის გამოყენებული მყარი PVC კედერის მასალა რომელსაც გერმანელი მწარმოებელი კონსტრუქციასთან ერთად დაამზადებს.
კედლებზე გათვალიწინებულია ღიობები რომლის გაღების ან დაკეტვის შედეგად შესაძლებელია გადახურვის ქვეშ კლიმატის კონტროლი რათა მოხდეს ოპტიმალური გარემოს შექმნა ტაძრის კედლების შრობისთვის. კონსტრუქციის მდგრადობა გათვლილია ინჟინერმა ფოლკერ კნობლოხის მიერ, და იგი გათვლილია სოფელ გელათისთვის დამახასიათებელი ძლიერი ქარისა და სხვა შესაძლო სტიქიური მოვლენების ზეწოლის სტატისტიკური მონაცემებზე.
აღსანიშნავია, რომ გელათის ღვთისმშობლის შობის სახელობის ტაძარზე დღეს არსებული დროებითი გადახურვები მოექცევა ახალი ხარაჩოებისა და გადახურვის ქვეშ, და მათი დემონტაჟი განხორციელდება სახურავების კვლევის ეტაპზე, რათა უზრუნველყოფილი იყოს ტაძრის დაცულობა შესაძლო ინფლიტრაციისგან. აღნიშნული ეტაპის განხორციელების წინასწარ განსაზღვრული ვადები შეადგენს 40
კალენდარულ დღეს, 2024 წლის 15 აგვისტოს ჩათვლით.” – წერს არქიტექტორი ვახტანგ ზესაშვილი გელათის ღვთისმშობლის შობის სახელობის ტაძრის ხარაჩოებისა და დროებითი გადახურვის პროექტში.
ცნობისთის, გელათის სამონასტრო კომპლექსი 2 ივლისიდან 15 აგვისტომდე ვიზიტორებისა და მომლოცველებისთის დახურულია.
გელათის მონასტერში გადახურვის სამუშაოები 2019 წელს დასრულდა, თუმცა, მალევე, დაახლოებით ერთ თვეში, მოჭიქული კრამიტი დაზიანდა და ტაძარში წყალი ჩავიდა. მას შემდეგ, რაც ხარვეზებმა თავი იჩინა და უნიკალური ფრესკები განადგურების რეალური საფრთხის წინაშე აღმოჩნდა, პრობლემა აღიარა კულტურული მემკვიდრეობის სააგენტომაც, თუმცა, პასუხისმგებლობა მოიხსნა და მომხდარი სამუშაოების შემსრულებელ კომპანიას დააბრალა. ამის შემდეგ გელათი ისევ ხარაჩოებში მოექცა.
გელათის რეაბილიტაციის პროცესის მართვა საქართველოს საპატრიარქომ კულტურულის სამინისტროსგან 2023 წლის 7 აპრილს გადაიბარა. მიმდინარე წლის მარტში კი გელათის სამონასტრო კომპლექსის სარესტავრაციო, სარეკონსტრუქციო და საკონსერვაციო სამუშაოებისთვის საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ 7 მილიონ 500 000 ლარი გამოყო.
