დეტექტივების მსგავსად, პატარა ბავშვები აგროვებენ და აერთიანებენ მინიშნებებს, რათა გარშემომყოფი სამყარო გაიგონ. როდესაც ჩვილს ესაუბრებით და ის ყურადღებით გაკვირდებათ, ეს იმიტომ ხდება, რომ ის ხმების წარმოქმნის სწავლას ცდილობს.
Development Science-ის მიხედვით, ბავშვებს ეს უნარი 4 თვის ასაკში უვითარდებათ. ეს მიგნება ცვლის აქამდე გავრცელებულ მოსაზრებას, რომ ჩვილები ამ უნარებს მხოლოდ 6-დან 12 თვის ასაკში, მშობლიურ ენაზე კონცენტრირების შემდეგ ავლენენ. აღმოჩენა გვაძლევს შესაძლებლობას უფრო ადრეულ ასაკში დავეხმაროთ ბავშვებს, რომლებსაც შესაძლოა საუბრის ან ენის განვითარების შეფერხების რისკი ჰქონდეთ.
ერთი წლის ასაკიდან, ჩვილები უკვე იწყევენ მშობლიური ენის ხმებზე კონცენტრირებას — ამ პროცესს პერცეპტული შეხამება (perceptual attunement) ეწოდება. ასეთ დროს მათი ტვინი ბგერების უზარმაზარი არჩევანისგან მხოლოდ იმას არჩევს, რაც უფრო მნიშვნელოვანია.
თუმცა, სიცოცხლის პირველ ექვს თვეში, ჩვილებს შეუძლიათ განასხვაონ იმ ენების ბგერები, რომლებიც არასდროს მოუსმენიათ. მაგალითად, მათ შეიძლება ჰინდის გარკვეული ბგერების განსხვავება შეეძლოთ, რაც ინგლისურენოვანი მოზრდილებისთვის რთულია, ან ამოიცნონ მანდარინული ტონები, მიუხედავად იმისა, რომ ინგლისურენოვან ოჯახში იზრდებიან.
ეს საოცარი უნარი სამუდამოდ არ რჩება. 6-დან 12 თვის პერიოდში, ჩვილები ყურადღებას მხოლოდ იმ ხმებს აქცევენ, რომლებიც ყველაზე ხშირად ესმით. ხმოვნების შემთხვევაში ეს პროცესი დაახლოებით 6 თვის ასაკში იწყება, ხოლო თანხმოვნებისთვის – 10 თვისკენ.
შეგიძლიათ ეს აღიქვათ, როგორც ჩვილების კონცენტრაციის “ზუმირება” მხოლოდ მნიშვნელოვან ბგერებზე. მაგალითად, ისინი იწყებენ “R” და “L” ბგერებს შორის განსხვავების გარჩევას ინგლისურ ენაში, თუმცა კარგავენ მგრძნობელობას იმ ხმების მიმართ, რომლებსაც რეგულარულად ვერ უსმენენ.
დღემდე, მკვლევრები მიიჩნევდნენ, რომ კავშირის დაკარგვა გარკვეული ხმების მიმართ, აუცილებელი იყო რომ ჩვილს ენა უფრო საფუძვლიანად შეესწავლა. მაგალითად, იმის ფონზე, რომ “B” (bin-ში) და “D” (din-ში) ერთმანეთისგან განსხვავდება და ერთი ტუჩებით, ხოლო მეორე კი ენის წვერით წარმოიქმნება, ბავშვებს აღარ შეუძლიათ სათანადო ყურადღება მიაქციონ სხვა უცხო ენებს.
თუმცა, კვლევამ აჩვენა, რომ ჩვილები უკვე ოთხი თვის ასაკიდან სწავლობენ, როგორ წარმოიქმნება ხმები ფიზიკურად — დიდი ხნით ადრე, სანამ მათი ბგერებზე ფოკუსირება დაიწყება.
მინი-ენების სწავლა იმისათვის რომ უკეთ გაიგოთ პრინციპი, რომლის მიხედვითაც ბავშვები ენებს სწავლობენ აი, მაგალითი: წარმოიდგინეთ, რომ უსმენთ ადამიანს, რომელიც ისეთ ენაზე საუბრობს, რომელიც არ იცით. მიუხედავად იმისა, რომ სიტყვებს ვერ იგებთ, შეამჩნევთ, თუ როგორ მოძრაობს მათი ტუჩები ხმების წარმოსაქმნელად. სწორედ ასე ამჩნევს 4 თვის ბავშვიც.
დემონსტრირების მიზნით, ჩატარდა ექსპერიმენტი 34 ბავშვთან, რომელთა ასაკიც 4-დან 6-თვემდე იყო. მკვლევრებმა შექმნეს ორი გამოგონილი მინი-ენა და მის გამოყენებით ბავშვები “შეხამების თამაში” ათამაშეს.
ერთ-ერთ ენაში სიტყვები შეიცავდა ხმებს, რომლებიც ტუჩის დახმარებით წარმოითქმის (ბ და ვ), ხოლო მეორე ენაში გამოიყენებოდა ენის წვერის მიერ წარმოქმნილი ხმები (დ და ზ). თითოეული სიტყვა მაგალითად “ბივაო” (bivawo) ან “დიზალო” (dizalo), დაკავშირებული იყო ანიმაციურ გამოსახულებასთან. ტუჩის ხმებისთვის — მედუზა, ხოლო ენის წვერის ხმებისთვის — კიბორჩხალა. სიტყვა ისმოდა იმავე დროს, როდესაც მისი შესაბამისი გამოსახულება ჩნდებოდა ბავშვის წინ.
“რატომ ანიმაცია? ბავშვებს არ შეუძლიათ ზუსტად გვითხრან, რას ფიქრობენ, თუმცა მათ შეუძლიათ ასოციაციების ჩამოყალიბება ტვინში. ანიმაციური გამოსახულებები დაგვეხმარა გაგვეგო, შეძლებდნენ თუ არა ბავშვები თითოეული მინი-ენის სწორ გამოსახულებასთან დაკავშირებას”, — აღნიშნეს მკვლევრებმა.
მას შემდეგ, რაც ბავშვებმა ისწავლეს მინი-ენები და მათთან დაწყვილებული გამოსახულებები, მკვლევრებმა ყველაფერი შეცვალეს.
სიტყვების მოსმენის ნაცვლად, ბავშვებმა უყურეს უხმო ვიდეოებს, სადაც ადამიანის სახე ამბობდა ახალ სიტყვებს იმავე მინი-ენებიდან.
ზოგ ვიდეოში სახე ემთხვეოდა იმ ანიმაციას, რომელიც მათ ადრე ისწავლეს, სხვა ვიდეოებში კი არა. შემდეგ მკვლევრები დააკვირდნენ, რამდენ ხანს უყურებდნენ ბავშვები ვიდეოებს – ეს კვლევის საერთო მეთოდია, რომელიც დაეხმარათ იმის გაგებაში, თუ რა იზიდავს ბავშვების ყურადღებას.
ბავშვები უფრო დიდხანს უყურებენ იმას, რაც მათთვის ახალია, ხოლო ნაკლებ ხანს – იმას, რაც მათთვის უკვე ნაცნობია.
კვლევამ აჩვენა, რომ ბავშვები აქტიურად სწავლობდნენ მინი-ენების წესებს და აკავშირებდნენ ამ ცოდნას იმასთან, რასაც ხედავდნენ.
ეს ნიშნავს, რომ ოთხი თვის ბავშვები აკავშირებენ ხმას და ვიზუალს ერთმანეთთან. ხმების წარმოქმნის ადრეულად ამოცნობა საწინდარია ენის სწავლის უნარის განვითარებისთვის.
ეს აღმოჩენა ცვლის ახსნას ბავშვების ადრეული ენის სწავლის შესახებ. ის უთითებს, რომ ბავშვები ოთხი თვის ასაკში უკვე იწყებენ ენის შესასწავლ კავშირების გავლებას, ბევრად ადრე, სანამ მათი მშობლიური ენის ხმებზე პერცეპტულად მორგებას დაიწყებენ (6-იდან 12-თვემდე).
მთლიანობაში შედეგები რამდენიმე საინტერესო კითხვას ბადებს. მაგალითად, შეუძლიათ თუ არა ბავშვებს სხვა განსხვავებების ამოცნობა, როგორიცაა ჟღერადობა – ანუ, ხმა წარმოიქმნება ვიბრაციით (როგორიცაა ბ) თუ უხმოდ (როგორიცაა პ)? როგორ მოქმედებს ორენოვან ოჯახში აღზრდა ამ უნარზე? შეუძლიათ თუ არა ბავშვებს ეს უნარი გამოიყენონ სრულიად ახალ ენებს შორის კავშირის სწავლისთვის?
მეცნიერები ამ მიმართულებით კვლევების გაგრძელებას აპირებენ. ეს აღმოჩენები გვიჩვენებს, რომ ბავშვს ტვინი, მას ერთ-ერთი ყველაზე რთული ადამიანური უნარისთვის, ენის სწავლისთვის ამზადებს.
